7 min czytania

ISO 9001 a PN-EN ISO/IEC 17025 - czym różni się certyfikacja systemu jakości od akredytacji laboratorium w PCA?

Ostatnia aktualizacja: 17 listopada 2026 r.

Data publikacji: 17 listopada 2026 r.

Opracował: Ireneusz Kozera, audytor wiodący ISO.

Stan prawny i normatywny na: 17 listopada 2026 r. Tekst porównuje normę ISO 9001 z normą PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02 oraz zasadami akredytacji Polskiego Centrum Akredytacji; nie stanowi porady prawnej.

Spis treści

  1. Dlaczego pojęć „certyfikacja ISO 9001” i „akredytacja ISO/IEC 17025” nie wolno używać zamiennie?
  2. Tabela porównawcza: ISO 9001 vs PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02
  3. Kiedy zakładowemu laboratorium kontroli jakości w zupełności wystarcza ISO 9001 (pkt 7.1.5)?
  4. Kiedy laboratorium badawcze lub wzorcujące musi uzyskać akredytację PCA według ISO/IEC 17025?
  5. Opcja A i Opcja B w rozdziale 8 normy ISO/IEC 17025 - most dla zakładów z wdrożonym ISO 9001
  6. Najczęstsze pytania
  7. Źródła

Dlaczego pojęć „certyfikacja ISO 9001” i „akredytacja ISO/IEC 17025” nie wolno używać zamiennie?

Zakłady przemysłowe tworzące własne działy kontroli jakości, izby pomiarów, laboratoria spożywcze, środowiskowe czy budowlane bardzo często stają przed dylematem: czy objąć laboratorium zakresem zakładowego wdrożenia ISO 9001, czy też budować odrębny system według normy PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02 (Ogólne wymagania dotyczące kompetencji laboratoriów badawczych i wzorcujących).

Zrozumienie różnicy zaczyna się od samego aktu oceny zewnętrznej, co szczegółowo wyjaśnia również poradnik jednostki certyfikujące ISO i akredytacja PCA:

  • Certyfikacja według ISO 9001 (prowadzona przez jednostkę certyfikującą systemy zarządzania) potwierdza, że organizacja ustanowiła i utrzymuje skuteczny system zarządzania jakością zapewniający powtarzalność procesów i spełnianie wymagań klienta. Certyfikat ISO 9001 nie jest jednak formalnym potwierdzeniem technicznych kompetencji pomiarowych ani ważności wyników konkretnych metod badawczych.
  • Akredytacja według PN-EN ISO/IEC 17025 (udzielana w Polsce wyłącznie przez krajową jednostkę akredytującą - Polskie Centrum Akredytacji, PCA, na podstawie ustawy o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku oraz dokumentów takich jak program DAB-07 dla laboratoriów badawczych i DAW-01 dla wzorcujących) jest oficjalnym uznaniem, że laboratorium jest bezstronne i posiada kompetencje techniczne do uzyskiwania ważnych wyników w ściśle określonym Zakresie Akredytacji (konkretne badane obiekty, cechy, zakresy pomiarowe i normy metod badawczych). Tylko akredytowane laboratorium może umieszczać na sprawozdaniach z badań lub świadectwach wzorcowania symbol akredytacji PCA oraz znak porozumienia międzynarodowego ILAC MRA.

Tabela porównawcza: ISO 9001 vs PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02

Porównanie wymagań i skutków prawnych ISO 9001 oraz PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02
Obszar porównaniaISO 9001 (System Zarządzania Jakością)PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02 (Kompetencje laboratorium)
Podmiot oceniający w PolsceAkredytowana jednostka certyfikująca systemy zarządzania (np. TÜV, BSI, DEKRA, PCBC, UDT-CERT)Wyłącznie Polskie Centrum Akredytacji (PCA) - zespół audytora wiodącego i ekspertów/audytorów technicznych danej dziedziny
Wydawany dokumentCertyfikat zgodności SZJ (ważny 3 lata, z nadzorem rocznym)Certyfikat Akredytacji Laboratorium Badawczego (AB) lub Wzorcującego (AP) wraz ze szczegółowym Zakresem Akredytacji (cykl 4-letni w PCA)
Wymóg bezstronności i poufnościKontekst organizacji i wymagania klientów (rozdz. 4 i 8)Rygorystyczny rozdział 4 normy: identyfikacja zagrożeń dla bezstronności na bieżąco (brak nacisków handlowych lub produkcyjnych na wynik badania!)
Walidacja metod i niepewność pomiaruOgólny wymóg przydatności zasobów do monitorowania i pomiarów (pkt 7.1.5)Obowiązkowa weryfikacja metod znormalizowanych, pełna walidacja metod własnych (pkt 7.2) oraz budżet i szacowanie niepewności pomiaru (pkt 7.6)
Spójność pomiarowa (metrologia)Wzorcowanie lub sprawdzanie wyposażenia pomiarowego w określonych odstępach czasu (pkt 7.1.5.2)Ścisła spójność pomiarowa z jednostkami układu SI (pkt 6.5 i dokument PCA DA-06) poprzez nieprzerwany łańcuch akredytowanych wzorcowań
Badania biegłości (PT / ILC)Brak wymogu uczestnictwa w porównaniach międzylaboratoryjnychObowiązkowe monitorowanie ważności wyników, w tym regularny udział w badaniach biegłości (PT) lub porównaniach międzylaboratoryjnych (ILC - pkt 7.7.2 i DA-05)
Zasada podejmowania decyzjiKryteria przyjęcia wyrobu ustala organizacja (pkt 8.6)Przy stwierdzaniu zgodności ze specyfikacją obowiązek uzgodnienia i udokumentowania zasady podejmowania decyzji uwzględniającej niepewność (pkt 7.8.6)

Kiedy zakładowemu laboratorium kontroli jakości w zupełności wystarcza ISO 9001 (pkt 7.1.5)?

W większości fabryk produkcyjnych (obróbka metali, przetwórstwo tworzyw, elektronika, przemysł meblarski czy spożywczy) wewnętrzne laboratorium lub izba pomiarowa wykonuje pomiary międzyoperacyjne i końcowe wyłącznie na potrzeby własnego zwolnienia partii wyrobu do klienta (np. pomiary na maszynie współrzędnościowej CMM, próby wytrzymałościowe zgrzewów, wilgotność surowca czy kontrola pH). Jeżeli żaden przepis prawa ani kontrakt klienta nie wymaga sprawozdania ze znakiem PCA, ubieganie się o pełną akredytację ISO/IEC 17025 generowałoby niepotrzebne, wysokie koszty stałe (opłaty akredytacyjne, płatne rundy badań biegłości PT, rozbudowane wzorcowania zewnętrzne każdego przyrządu pomocniczego).

W takim scenariuszu właściwym i wystarczającym rozwiązaniem jest włączenie izby pomiarowej w zakładowy system ISO 9001 (podrozdział 7.1.5 Zasoby do monitorowania i pomiarów), ewentualnie wsparty wytycznymi normy ISO 10012 (systemy zarządzania pomiarami). Zakład zapewnia wtedy harmonogram wzorcowań wzorców odniesienia w zewnętrznych laboratoriach akredytowanych (AP), instrukcje sprawdzeń okresowych dla suwmiarek i mikrometrów, warunki środowiskowe w izbie pomiarowej oraz kompetencje kontrolerów jakości.

Wyjątek motoryzacyjny (wdrożenie IATF 16949): w branży automotive podrozdział 7.1.5.3.1 IATF 16949 pozwala na prowadzenie laboratorium wewnętrznego bez zewnętrznej akredytacji ISO/IEC 17025 (pod warunkiem zdefiniowania zakresu laboratorium, procedur badawczych i analiz MSA), natomiast laboratoria zewnętrzne używane przez dostawcę motoryzacyjnego do usług kontroli, badań lub wzorcowania (pkt 7.1.5.3.2) muszą co do zasady posiadać akredytację ISO/IEC 17025 (lub zatwierdzenie klienta OEM).

Kiedy laboratorium badawcze lub wzorcujące musi uzyskać akredytację PCA według ISO/IEC 17025?

Wdrożenie PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02 i przejście procesu akredytacji w Polskim Centrum Akredytacji staje się niezbędne w czterech sytuacjach rynkowych i regulacyjnych:

  1. Pomiary i badania regulowane prawem (obszar regulowany): badania wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (zatwierdzane na podstawie akredytacji), pomiary emisji do powietrza, ścieków i hałasu w ochronie środowiska przedkładane WIOŚ (istotne przy wdrożeniu ISO 14001), badania czynników szkodliwych w środowisku pracy (NDS/NDN dla BHP i wdrożenia ISO 45001) oraz urzędowe badania żywności i pasz (wymagane m.in. w planach monitoringu przy certyfikacji GMP+, BRCGS i IFS).
  2. Komercyjne usługi badawcze lub wzorcujące dla klientów zewnętrznych: gdy laboratorium sprzedaje na rynku usługę wzorcowania przyrządów pomiarowych (wystawiając świadectwa wzorcowania ze znakiem AP) albo wykonuje zlecone badania wyrobów budowlanych, paliw, tworzyw czy komponentów na potrzeby oceny zgodności CE.
  3. Wymagania kontraktowe w sektorach wysokiego ryzyka: lotnictwo, obronność (ISO 9001 a AQAP 2110 w zamówieniach obronnych NATO), energetyka oraz wyroby medyczne (badania biokompatybilności i bezpieczeństwa elektrycznego na potrzeby dokumentacji technicznej przy wdrożeniu ISO 13485).
  4. Eksport wyrobów poza Polskę: dzięki porozumieniu EA MLA i ILAC MRA sprawozdanie z badań opatrzone symbolem PCA jest uznawane przez odbiorców i organy w dziesiątkach państw świata bez konieczności powtarzania kosztownych testów za granicą.

Opcja A i Opcja B w rozdziale 8 normy ISO/IEC 17025 - most dla zakładów z wdrożonym ISO 9001

Wydanie PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02 wprowadziło w rozdziale 8 bardzo praktyczne ułatwienie dla przedsiębiorstw, w których działa już certyfikowany system zarządzania jakością:

  • Opcja A (samodzielne laboratorium): jednostka, która nie posiada ISO 9001, wdraża bezpośrednio osiem zwięzłych punktów zarządczych rozdziału 8 normy ISO/IEC 17025 (dokumentacja systemu, nadzór nad dokumentami i zapisami, ryzyka i szanse, doskonalenie, działania korygujące, audyty wewnętrzne z wzorem planu i raportu z audytu wewnętrznego oraz przeglądy zarządzania).
  • Opcja B (laboratorium będące częścią organizacji z ISO 9001): laboratorium, które ustanowiło i utrzymuje system zarządzania zgodny z wymaganiami ISO 9001 oraz jest zdolne wykazać stałe spełnianie wymagań technicznych rozdziałów 4–7 normy ISO/IEC 17025 (bezstronność, poufność, personel, wyposażenie, spójność pomiarowa, walidacja metod, niepewność, sprawozdawczość), automatycznie spełnia intencję systemu zarządzania z rozdziału 8. Pozwala to uniknąć budowania dwóch osobnych obiegów procedur zarządczych w jednej firmie!

Zasady kalkulacji prac doradczych nad systemem zarządzania opisuje cennik wdrożeń.

Najczęstsze pytania

Czy jednostka certyfikująca (np. TÜV lub DEKRA) może wystawić „certyfikat ISO 17025”?

W obrocie prawnym i rynkowym właściwą formą potwierdzenia kompetencji laboratorium według PN-EN ISO/IEC 17025 jest akredytacja udzielana przez krajową jednostkę akredytującą (w Polsce wyłącznie Polskie Centrum Akredytacji - PCA, będące sygnatariuszem porozumienia ILAC MRA / EA MLA). Prywatne „zaświadczenie o zgodności z ISO 17025” wystawione poza systemem akredytacji nie uprawnia do stosowania symbolu PCA i nie jest uznawane przez organy urzędowe ani w obszarach regulowanych.

Czy certyfikowane przez ISO 9001 laboratorium zakładowe może pisać na świadectwach, że jest „akredytowane”?

Nie, jest to wprowadzanie klienta w błąd. Firma posiadająca certyfikat ISO 9001 wydany przez akredytowaną jednostkę certyfikującą ma certyfikowany system zarządzania jakością (np. w zakresie produkcji i kontroli wyrobów), ale jej wewnętrzne laboratorium nie posiada statusu laboratorium akredytowanego, dopóki samo nie przejdzie oceny w PCA według PN-EN ISO/IEC 17025.

Ile trwa przygotowanie laboratorium do złożenia wniosku akredytacyjnego w PCA?

Czas przygotowania zależy od liczby metod zgłaszanych do zakresu akredytacji. Poza dokumentacją zarządczą i techniczną laboratorium musi przed oceną PCA przeprowadzić walidacje lub weryfikacje metod, oszacować budżety niepewności, zapewnić zewnętrzne wzorcowania z symbolem AP/ILAC, wziąć udział z wynikiem pozytywnym w badaniach biegłości (PT/ILC - runda potrafi trwać od 3 do 6 miesięcy) oraz zamknąć wewnętrzny audyt techniczny i systemowy.

Źródła

Wszystkie powołane dokumenty zweryfikowano 17 listopada 2026 r.

Potrzebujesz wsparcia przy wdrożeniu?

Napisz, czym zajmuje się Twoja firma i ilu pracowników zatrudnia - odpowiem z zakresem prac, kosztem i orientacyjnym harmonogramem.

Pozostałe przewodniki

Wróć do bloga