PLEN
Ireneusz.kozera@tql.pl
Wzory dokumentów

Ryzyka i szanse w ISO - przykłady i wzór rejestru

Ryzyka i szanse to niepewności, które mogą przeszkodzić systemowi w osiągnięciu zamierzonych wyników albo pomóc go poprawić. Normy ISO 9001, 14001 i 45001 w pkt 6.1 wymagają, żeby firma określiła je na podstawie kontekstu i wymagań stron zainteresowanych, zaplanowała działania i oceniła ich skuteczność. Norma nie narzuca metody ani rejestru, ale rejestr jest najprostszym dowodem.

Przygotował: Ireneusz Kozera, audytor wiodący ISOStan prawny na: Następny przegląd: Licencja CC BY 4.0

Ryzyka i szanse (pkt 6.1)

Pkt 6.1 nie wskazuje metody oceny ryzyka ani formularza. Wymaga, żeby firma, planując system, uwzględniła kwestie z kontekstu (pkt 4.1) i wymagania stron zainteresowanych (pkt 4.2), określiła ryzyka i szanse, które trzeba rozpatrzyć, zaplanowała działania proporcjonalne do ich wpływu, wpięła je w procesy i oceniła, czy zadziałały.

W ISO 14001 i ISO 45001 pkt 6.1 jest szerszy: obejmuje też aspekty środowiskowe i zobowiązania dotyczące zgodności albo identyfikację zagrożeń i ocenę ryzyka BHP. Jeden rejestr dla systemu zintegrowanego jest możliwy, ale trzeba w nim rozróżnić te źródła, bo każda norma wymaga ich osobno.

Nowe wydania nie zmieniają tej logiki. Według wymagań przejścia Global Accreditation Cooperation w ISO 9001:2026 pkt 6.1 podzielono na 6.1.1 (określanie ryzyk i szans), 6.1.2 (działania wobec ryzyk) i 6.1.3 (działania wobec szans). ISO 14001:2026 opublikowano w kwietniu 2026 r., z okresem przejściowym do 30.04.2029, a ISO 9001:2026 we wrześniu 2026 r., z okresem przejściowym do 30.09.2029. Rejestr ze wzoru warto więc od razu prowadzić z osobnymi wierszami dla ryzyk i dla szans.

Kontekst organizacji i zmiana klimatu (Amd 1:2024)

Poprawka Amd 1:2024 do norm systemów zarządzania dodała do pkt 4.1 wymaganie, żeby organizacja ustaliła, czy zmiana klimatu jest istotną kwestią, a do pkt 4.2 uwagę, że strony zainteresowane mogą mieć wymagania związane ze zmianą klimatu. Według wspólnego komunikatu IAF i ISO poprawki opublikowano 23.02.2024, nie zmieniły one roku wydania norm ani ogólnego celu pkt 4.1 i 4.2. Wymaganie dotyczy ustalenia, czy zmiana klimatu jest istotna, a nie wdrożenia polityki klimatycznej, dlatego wystarczy udokumentowana decyzja z uzasadnieniem.

ISO 9001:2026 i ISO 14001:2026 zastąpiły wydania 2015 razem z tą poprawką. Przy przejściu na nowe wydanie sprawdź brzmienie pkt 4.1 i 4.2 w tekście normy i zaktualizuj analizę kontekstu.

Przykład oceny: producent opakowań kartonowych uznaje zmianę klimatu za istotną, bo klienci z branży spożywczej pytają o ślad węglowy opakowań, a upały wpływają na wilgotność tektury w magazynie. Biuro rachunkowe może uznać ją za nieistotną dla systemu jakości, z krótkim uzasadnieniem.

Wzór rejestru ryzyk i szans

To szablon struktury. Treść musi opisywać Twoją firmę, nie zakład wzorcowy.

NrPoleCo wpisaćPodstawa
1Numer i źródłoSkąd pochodzi ryzyko albo szansa: kwestia z pkt 4.1, wymaganie strony z pkt 4.2, proces, audyt, reklamacja.pkt 6.1.1
2Opis ryzyka lub szansyPrzyczyna - zdarzenie - skutek dla wyników systemu.pkt 6.1.1
3Proces i właścicielGdzie ryzyko działa i kto za nie odpowiada.pkt 5.3
4Ocena (prawdopodobieństwo i skutek)Metoda dowolna, ale ta sama w całym rejestrze. Opisz skalę w nagłówku rejestru.
5DziałanieCo zrobić, żeby ograniczyć ryzyko albo wykorzystać szansę, proporcjonalnie do wpływu.pkt 6.1.2 a
6Termin i odpowiedzialnyData zakończenia działania i funkcja odpowiedzialna.pkt 6.1.2
7Powiązanie z procesem lub celemGdzie działanie wpięto w system: cel, plan szkoleń, instrukcja, budżet.pkt 6.1.2 b
8Ocena skutecznościJak i kiedy sprawdzisz, czy działanie zadziałało.pkt 6.1.2 b, 9.1.3
9Status i data przegląduOtwarte albo zamknięte, z datą ostatniej oceny.

Przykład wypełnienia: ryzyko kadrowe w produkcji

Wpis z rejestru fikcyjnej firmy Przykład sp. z o.o., producenta opakowań z certyfikatem ISO 9001. Skala oceny w przykładzie to 1-3 dla prawdopodobieństwa i skutku.

PolePrzykład wypełnienia
1. Numer i źródłoR-07; źródło: kontekst 4.1 (rynek pracy), proces P5
2. Opis ryzyka lub szansyBrak zastępcy jedynego operatora sztancy rotacyjnej → przestój linii przy jego nieobecności → opóźnione dostawy
3. Proces i właścicielP5 Produkcja; kierownik produkcji
4. Ocena (prawdopodobieństwo i skutek)Prawdopodobieństwo 2/3, skutek 3/3, ocena 6 (wysoka)
5. DziałaniePrzeszkolenie dwóch operatorów zastępczych; instrukcja przezbrojenia ze zdjęciami
6. Termin i odpowiedzialny30.06.2027; kierownik produkcji z działem kadr
7. Powiązanie z procesem lub celemCel jakościowy C-04 (matryca kompetencji), plan szkoleń na 2027 r.
8. Ocena skutecznościIX 2027: dwóch operatorów samodzielnie prowadzi linię; brak przestojów z powodu nieobecności
9. Status i data przegląduZamknięte 15.09.2027; ponowna ocena przy przeglądzie zarządzania

Przykłady ryzyk i szans dla ISO 9001, 14001 i 45001

Przykłady są punktem wyjścia do rozmowy z właścicielami procesów, a nie listą do przepisania. Każde ryzyko w rejestrze powinno mieć przyczynę i skutek dla wyników konkretnego procesu.

Ryzyka i szanse ISO 9001: przykłady

Ryzyka: odejście jedynego operatora kluczowej maszyny; uzależnienie od jednego dostawcy surowca; błędna interpretacja wymagań klienta przy nowym zleceniu; awaria maszyny, która jest wąskim gardłem. Szanse: automatyczna kontrola wizyjna; nowa grupa klientów po zmianie przepisów, np. PPWR; krótszy czas przezbrojenia.

Ryzyka i szanse ISO 14001: przykłady

Ryzyka: wyciek oleju z prasy do kanalizacji deszczowej; zmiana przepisów o odpadach opakowaniowych; skargi sąsiadów na hałas z rozładunku. Szanse: odzysk ciepła ze sprężarek; recyklat w opakowaniach jako argument sprzedażowy; niższe koszty odbioru odpadów po lepszej segregacji.

Ryzyka i szanse ISO 45001: przykłady

Ryzyka: wypadek przy przezbrajaniu sztancy; niezgłaszane zdarzenia potencjalnie wypadkowe; praca podwykonawców bez instruktażu stanowiskowego. Szanse: konsultacje z pracownikami przy zakupie maszyn; prosty system zgłaszania zdarzeń; poprawa ergonomii stanowisk pakowania.

Czego unikać przy wypełnianiu wzoru

  1. Rejestr bez działań i terminów

    Skutek
    Ryzyka są określone, ale nikt ich nie rozpatruje, więc nie ma zaplanowanych działań.
    Jak uniknąć
    Każde ryzyko powyżej ustalonego progu ma działanie, termin i odpowiedzialnego.
    Podstawa
    ISO 9001:2015, pkt 6.1.2 a

  2. Ryzyka ogólne, oderwane od kontekstu firmy

    Skutek
    Wpisy w rodzaju „kryzys gospodarczy" bez skutku dla procesów nie pokazują, co z nich wynika dla tej firmy.
    Jak uniknąć
    Zaczynaj od kwestii z pkt 4.1, wymagań stron z pkt 4.2 i procesów, a nie od gotowej listy zagrożeń.
    Podstawa
    ISO 9001:2015, pkt 6.1.1 w powiązaniu z pkt 4.1 i 4.2

  3. Brak szans w rejestrze

    Skutek
    Norma wymaga określenia ryzyk i szans, a pusta kolumna szans oznacza, że tej części nie rozpatrzono.
    Jak uniknąć
    Dla każdego procesu zapytaj właściciela, co mogłoby poprawić jego wyniki.
    Podstawa
    ISO 9001:2015, pkt 6.1.1; w wydaniu 2026 osobny pkt 6.1.3

  4. Brak oceny skuteczności działań

    Skutek
    Działania „zamknięte" bez dowodu, że zadziałały, nie spełniają wymagania oceny skuteczności.
    Jak uniknąć
    Przed rozpoczęciem działania ustal, po czym poznasz, że zadziałało.
    Podstawa
    ISO 9001:2015, pkt 6.1.2 b i 9.1.3

  5. Brak decyzji w sprawie zmiany klimatu

    Skutek
    Od poprawki Amd 1:2024 organizacja ma ustalić, czy zmiana klimatu jest istotną kwestią, a bez zapisu nie da się tego wykazać.
    Jak uniknąć
    Zapisz decyzję i jej uzasadnienie w analizie kontekstu.
    Podstawa
    ISO 9001:2015/Amd 1:2024, pkt 4.1; komunikat IAF i ISO z lutego 2024

  6. Rejestr nieaktualizowany od wdrożenia

    Skutek
    Nowe maszyny, klienci i przepisy nie trafiają do rejestru, więc nie ma dla nich działań.
    Jak uniknąć
    Przeglądaj rejestr przy zmianach w firmie i na przeglądzie zarządzania.
    Podstawa
    ISO 9001:2015, pkt 9.3.2 (przegląd skuteczności działań wobec ryzyk i szans)

Kiedy wzór nie wystarczy

  • system zintegrowany i wspólny rejestr dla jakości, środowiska i BHP
  • aspekty środowiskowe albo ocenę ryzyka BHP trzeba połączyć z ryzykami systemu
  • audyt jednostki wskazał niezgodność do pkt 6.1 albo 4.1
  • firma potrzebuje jednej metody oceny ryzyka dla kilku lokalizacji

Najczęstsze pytania

Czy ISO 9001 wymaga rejestru ryzyk?

Nie. Wymaga określenia ryzyk i szans, zaplanowania działań i oceny ich skuteczności. Forma jest dowolna, a rejestr to najprostszy sposób, żeby to wykazać.

Czym różni się ryzyko od szansy?

Ryzyko to możliwe zdarzenie, które pogorszy wyniki systemu, a szansa to sytuacja, którą można wykorzystać, żeby je poprawić. Ta sama zmiana, np. nowe przepisy, może być dla firmy jednym i drugim.

Jak ocenić, czy zmiana klimatu jest istotna dla firmy?

Sprawdź, czy zmiana klimatu wpływa na procesy, dostawców, klientów albo wymagania prawne, i czy strony zainteresowane mają wymagania z nią związane. Zapisz wniosek i uzasadnienie w analizie kontekstu - także wtedy, gdy uznasz ją za nieistotną.

Źródła

Powiązane wzory, narzędzia i usługi