Wzory dokumentów

Procedura wycofania produktu z rynku - wzór HACCP, ISO 22000, IFS i BRCGS (DOCX i PDF)

Artykuł 19 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 nakłada na każdy podmiot spożywczy ustawowy obowiązek natychmiastowego wycofania żywności niezgodnej z wymogami bezpieczeństwa oraz powiadomienia właściwych organów (PIS / IW). Standardy certyfikowane - ISO 22000, FSSC 22000, IFS Food v8 i BRCGS Food Issue 9 - wymagają ponadto corocznego przeprowadzenia symulowanego testu wycofania (mock recall) z pełnym bilansem masy w zadanym limicie czasu (zwykle do 4 godzin). Poniższa procedura wycofania produktu z rynku (DOCX i PDF) zawiera gotowy schemat decyzyjny i protokół testu.

Przygotował: Ireneusz Kozera, audytor wiodący ISO Stan prawny na: Następny przegląd: Licencja CC BY 4.0

Różnica między wycofaniem z obrotu B2B (Withdrawal) a wycofaniem od konsumentów (Recall)

W prawie żywnościowym i międzynarodowych standardach GFSI rozróżnia się dwa poziomy blokady towaru. Wycofanie z dystrybucji (Withdrawal) polega na zatrzymaniu i ściągnięciu partii ze swoich magazynów, hurtowni i zapleczy sklepów, zanim produkt trafił do koszyka kupującego. Wycofanie od konsumenta (Public Recall) uruchamia się wtedy, gdy niebezpieczna żywność (np. skażona pałeczkami Salmonella, Listeria monocytogenes, ciałem obcym ze szkła/metalu albo niezadeklarowanym alergenem z załącznika II rozp. 1169/2011) dotarła już do odbiorców końcowych i wymaga publicznego komunikatu ostrzegawczego oraz zgłoszenia w systemie RASFF.

Aby procedura wycofania produktu z rynku zadziałała w piątek po południu lub w dzień świąteczny, musi zawierać aktualną listę kontaktów alarmowych 24/7 (zespół kryzysowy zakładu, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny lub Powiatowy Lekarz Weterynarii, kluczowi odbiorcy i sieci handlowe) oraz przetestowany system identyfikowalności „krok w przód i krok w tył” (art. 18 rozp. 178/2002).

Struktura procedury i protokołu wycofania produktu z rynku / testu Mock Recall

To szablon struktury. Treść musi opisywać Twoją firmę, nie zakład wzorcowy.

NrPoleCo wpisaćPodstawa
1Skład Zespołu Kryzysowego ds. Wycofania i całodobowa lista kontaktowa 24/7Wyznaczyć przewodniczącego zespołu i zastępcę uprawnionych do podjęcia decyzji o wstrzymaniu sprzedaży pod nieobecność prezesa oraz telefony alarmowe do PPIS/PLW i głównych odbiorców.art. 19 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 oraz pkt 8.9.5 ISO 22000
2Klasyfikacja zagrożenia i decyzja o trybie: blokada wewnętrzna, Withdrawal (B2B) czy Recall (konsumenci)Określić kryteria uruchomienia procedury (wynik laboratoryjny, reklamacja ciała obcego, błąd etykietowania alergenu, powiadomienie od dostawcy surowca).art. 14 i art. 19 ust. 1-3 rozporządzenia (WE) nr 178/2002
3Identyfikacja kwestionowanej partii wyrobu oraz powiązanych partii z tego samego cyklu/surowcaNazwa handlowa, gramatura, numer partii produkcyjnej (LOT), data minimalnej trwałości / termin przydatności do spożycia oraz sprawdzenie partii sąsiednich przed i po myciu linii.art. 18 rozporządzenia (WE) nr 178/2002
4Ścieżka identyfikowalności w tył (surowce i opakowania bezpośrednie) oraz w przód (lista dystrybucyjna odbiorców)Zestawić z systemu magazynowego/kart produkcyjnych wszystkie użyte surowce i opakowania oraz wykaz faktur/WZ odbiorców z datami wysyłki i ilościami.art. 18 ust. 2-3 rozp. 178/2002 oraz wymaganie KO nr 7 IFS Food v8 / klauzula 3.9 BRCGS Issue 9
5Rozliczenie bilansu masy (Mass Balance) dla badanej partiiPorównać ilość wyprodukowaną (oraz zużytą ilość kluczowego składnika) z sumą wydań, stanu w magazynie, prób przechowalniczych i strat produkcyjnych.klauzula 3.9 i 3.11 BRCGS Food Issue 9 oraz pkt 4.18 IFS Food v8
6Wzór zawiadomienia do właściwego organu (PPIS / PLW), odbiorców B2B oraz jednostki certyfikującejGotowy szablon wiadomości z prośbą o natychmiastową blokadę sprzedaży, potwierdzenie stanu zapasów u klienta w ciągu 24h oraz informacja do jednostki certyfikującej (w ciągu 3 dni dla BRC/IFS).art. 19 ust. 1 i 3 rozp. 178/2002 oraz protokół certyfikacji BRCGS / IFS
7Izolacja i zagospodarowanie zwróconego lub zablokowanego wyrobu niezgodnegoOpisać fizycznie wydzieloną strefę „WYRÓB NIEZGODNY / BLOKADA” w chłodni/magazynie oraz udokumentowany sposób utylizacji (np. karta przekazania odpadów KPO / dokument handlowy kat. 3 UPPZ).pkt 8.9.4 ISO 22000:2018
8Wnioski z testu próbnego (Mock Recall) lub rzeczywistego wycofania i działania korygująceOdnotować rzeczywisty czas trwania ćwiczenia, zweryfikować aktualność telefonów kontaktowych do klientów i organów oraz wpisać ewentualne usprawnienia do przeglądu zarządzania.pkt 8.9.5 ISO 22000 oraz pkt 5.9 IFS Food v8

Przykład wypełnienia: coroczny test symulowanego wycofania (Mock Recall) partii wyrobu chłodniczego

Przykład sp. z o.o. przeprowadza niezapowiedziane ćwiczenie próbnego wycofania partii hummusu, rozliczając w niecałe 2 godziny ścieżkę surowców, opakowań i 100% bilansu masy.

PolePrzykład wypełnienia
1. Skład Zespołu Kryzysowego ds. Wycofania i całodobowa lista kontaktowa 24/7Lider Zespołu Kryzysowego w Przykład sp. z o.o.: Pełnomocnik ds. Jakości / Zastępca: Kierownik Produkcji; tel. dyżurny 24/7 + aktualny kontakt do właściwego PPIS i działów jakości sieci handlowych
2. Klasyfikacja zagrożenia i decyzja o trybie: blokada wewnętrzna, Withdrawal (B2B) czy Recall (konsumenci)Klasa I (Recall publiczny + PPIS): patogeny, niezadeklarowany alergen, szkło/metal; Klasa II (Withdrawal B2B): wada jakościowa/organoleptyczna niezagrażająca zdrowiu
3. Identyfikacja kwestionowanej partii wyrobu oraz powiązanych partii z tego samego cyklu/surowcaProdukt: Hummus klasyczny 200 g, nr partii LOT 2026-11-12/A, należy spożyć do: 03.12.2026 r., wielkość szarży produkcyjnej: 2 400 szt. (480 kg); zweryfikowano również partię B z tej samej dostawy sezamu
4. Ścieżka identyfikowalności w tył (surowce i opakowania bezpośrednie) oraz w przód (lista dystrybucyjna odbiorców)Czas startu testu: 09:15, zakończenie zestawienia: 11:05 (1 godz. 50 min < 4h): ustalono dostawcę pasty tahini (LOT T-88), kubków PP (LOT K-19) oraz 4 odbiorców hurtowych (łącznie 2 100 szt.)
5. Rozliczenie bilansu masy (Mass Balance) dla badanej partiiWyprodukowano: 2 400 szt. (480,0 kg) = sprzedano odbiorcom 2 100 szt. + stan w chłodni wyrobów gotowych 288 szt. + próby archiwalne i laboratoryjne 12 szt. (zgodność bilansu: 100,0%)
6. Wzór zawiadomienia do właściwego organu (PPIS / PLW), odbiorców B2B oraz jednostki certyfikującejZałącznik A: Formularz powiadomienia PPIS; Załącznik B: Komunikat blokady partii do sieci handlowych z tabelą zwrotną ilości zablokowanych w sklepach; powiadomienie jednostki certyfikującej
7. Izolacja i zagospodarowanie zwróconego lub zablokowanego wyrobu niezgodnegoZwrócone palety oklejone czerwoną taśmą BLOKADA w wydzielonej strefie kwarantanny; utylizacja przez uprawniony podmiot z potwierdzeniem w BDO / dokumencie handlowym, zakaz ponownego wprowadzenia do obrotu bez walidacji bezpieczeństwa
8. Wnioski z testu próbnego (Mock Recall) lub rzeczywistego wycofania i działania korygująceTest symulacyjny w Przykład sp. z o.o. z 17.11.2026 r. zamknięty w 1 godz. 50 min, bilans masy 100%, zweryfikowano aktualność kontaktów alarmowych u 4 odbiorców; wynik: pozytywny

Jak przeprowadzić coroczny test identyfikowalności i próbnego wycofania (Mock Recall w 4 godziny)

Audytorzy BRCGS, IFS i ISO 22000 nie zadowalają się samą procedurą na półce - sprawdzają protokół ostatniego ćwiczenia symulacyjnego oraz zlecają na żywo podczas audytu test identyfikowalności losowo wybranej partii. Ćwiczenie jest zaliczone tylko wtedy, gdy zespół potrafi w ciągu maksymalnie 4 godzin powiązać numer partii wyrobu gotowego ze wszystkimi użytymi partiami surowców i opakowań bezpośrednich, wskazać 100% odbiorców tej szarży oraz zamknąć bilans ilościowy (suma sprzedana + stan na magazynie + próby archiwalne + odpady technologiczne = wielkość wyprodukowanej partii, zazwyczaj w tolerancji 98-102%).

Wymagania wobec procedury Recall i testu identyfikowalności w standardach żywnościowych
Obszar weryfikacjiWymóg prawny (rozp. 178/2002 / HACCP)Wymóg standardów GFSI (BRCGS Issue 9 / IFS Food v8)
Częstotliwość testu próbnegoZalecana w ramach weryfikacji systemu HACCPObowiązkowy test co najmniej raz na 12 miesięcy (w tym raz poza godzinami biurowymi lub dla obu kierunków)
Czas odtworzenia pełnej ścieżki partiiNiezwłocznie na żądanie organów urzędowej kontroliCel czasowy do 4 godzin (wraz z opakowaniami mającymi kontakt z żywnością)
Bilans masy (Mass Balance)Wskazanie dostawców i bezpośrednich odbiorców B2BPełne rozliczenie ilościowe wejść surowca vs wyjść wyrobu, zapasów i strat procesowych
Powiadomienie jednostki certyfikującejZgłoszenie do właściwego PPIS / PLW (art. 19)Obowiązek powiadomienia jednostki certyfikującej o realnym wycofaniu w ciągu 3 dni roboczych (BRCGS/IFS)

Czego unikać przy wypełnianiu wzoru

  1. Pomijanie opakowań bezpośrednich (folii wieczkowej, kubków, butelek, etykiet) w teście identyfikowalności i wycofania

    Skutek
    Niezgodność podczas audytu BRCGS Food, IFS Food lub FSSC 22000, ponieważ migracja chemiczna lub błędny nadruk alergenu na etykiecie pochodzą właśnie z partii opakowania.
    Jak uniknąć
    Rejestruj na karcie produkcyjnej szarży numery partii (LOT) wszystkich opakowań mających bezpośredni kontakt z żywnością oraz etykiet z listą składników.
    Podstawa
    art. 17 rozporządzenia (WE) nr 1935/2004 oraz klauzula 3.9.2 BRCGS Food Issue 9
  2. Wpisanie w procedurze nieaktualnych numerów telefonów do inspekcji sanitarnej i kupców z sieci handlowych bez weryfikacji podczas testu

    Skutek
    W sytuacji realnego zagrożenia w piątek wieczorem zespół traci wiele godzin na szukanie kontaktu do centrum dystrybucyjnego odbiorcy.
    Jak uniknąć
    Podczas każdego dorocznego ćwiczenia Mock Recall obowiązkowo sprawdzaj aktualność telefonów i adresów alarmowych 24/7 (bez wysyłania fałszywego alarmu zewnętrznego).
    Podstawa
    pkt 5.9 IFS Food v8 oraz klauzula 3.11.3 BRCGS Food Issue 9
  3. Przeprowadzanie testu identyfikowalności wyłącznie „w przód” (od wyrobu do klienta) bez sprawdzenia kierunku „w tył” i bilansu ilościowego

    Skutek
    Zakład nie potrafi udowodnić audytorowi, do których jeszcze innych wyrobów trafił skażony worek przyprawy albo ile kilogramów surowca zużyto w stosunku do faktury zakupu.
    Jak uniknąć
    W każdym teście wykonaj pełne powiązanie dwukierunkowe wraz z tabelą bilansu masy wejść i wyjść.
    Podstawa
    klauzula 3.9.2 BRCGS Food Issue 9 oraz pkt 4.18 IFS Food v8
  4. Niepowiadomienie jednostki certyfikującej o rzeczywistym wycofaniu produktu z rynku ze względów bezpieczeństwa

    Skutek
    Ryzyko natychmiastowego zawieszenia certyfikatu BRCGS lub IFS po wykryciu powiadomienia w bazie RASFF lub komunikatach GIS.
    Jak uniknąć
    Zapisz w karcie działań kryzysowych twardy obowiązek powiadomienia swojej jednostki certyfikującej w terminie wymaganym przez dany standard (typowo do 3 dni roboczych).
    Podstawa
    protokół certyfikacji BRCGS Food Issue 9 (klauzula 3.11.4) oraz IFS Food v8
  5. Mieszanie surowców z różnych dostaw w silosie lub kadzi bez odcięcia czasowego („cut-off”) między partiami

    Skutek
    W razie wykrycia zanieczyszczenia jednej dostawy mąki lub mleka zakład musi wycofać produkcję z kilku tygodni zamiast z jednej zmiany.
    Jak uniknąć
    Zdefiniuj precyzyjnie granice partii dla układów ciągłych i silosów (np. opróżnienie zbiornika, zapis godziny przełączenia szarży) i poinformuj zarząd o wielkości maksymalnego okna ryzyka.
    Podstawa
    art. 18 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 oraz Zawiadomienie Komisji 2022/C 355/01

Kiedy wzór nie wystarczy

  • zakład spożywczy przygotowuje się do pierwszego lub niezapowiedzianego audytu BRCGS Food, IFS Food, FSSC 22000 lub ISO 22000 i chce przeprowadzić próbny test Mock Recall z audytorem
  • firma otrzymała powiadomienie o zagrożeniu surowca lub reklamację sieci handlowej i potrzebuje pilnie uporządkować analizę przyczyn 8D oraz identyfikowalność na hali
  • hurtownia, importer lub operator logistyczny wdraża IFS Broker, IFS Logistics albo system bezpieczeństwa pasz GMP+ (procedura wczesnego ostrzegania EWS)
  • przedsiębiorstwo chce powierzyć coroczny audyt wewnętrzny HACCP/ISO 22000 oraz test wycofania niezależnemu audytorowi zewnętrznemu

Najczęstsze pytania

Czy mała piekarnia, cukiernia lub firma cateringowa bez certyfikatu BRC/IFS też musi mieć procedurę wycofania z rynku?

Tak. Obowiązek wycofania niebezpiecznej żywności i powiadomienia organów (art. 19) oraz zapewnienia identyfikowalności dostawców i odbiorców B2B (art. 18) wynika wprost z rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i dotyczy każdego podmiotu działającego na rynku spożywczym.

Czy w trakcie ćwiczenia próbnego (Mock Recall) wysyła się prawdziwe zawiadomienie do Sanepidu i klientów?

Nie - nie wysyła się alarmu na zewnątrz, aby nie wywołać fałszywej blokady towaru w sklepach. Przygotowuje się natomiast kompletnie wypełniony projekt pisma z dokładnymi danymi partii, godziną sporządzenia oraz weryfikuje aktualność danych kontaktowych odbiorców i właściwego PPIS/PLW.

Dlaczego w bilansie masy podczas testu identyfikowalności wynik bywa mniejszy lub większy niż 100%?

Naturalne różnice technologiczne wynikają np. z ubytku wilgoci podczas pieczenia/wędzenia lub przyrostu masy po uwodnieniu składników oraz naważek nadmiarowych. Kluczowe jest, aby zakład potrafił wytłumaczyć tę różnicę udokumentowanym współczynnikiem wydajności technologicznej i ewidencją strat, a nie brakującymi dokumentami magazynowymi.

Źródła

Powiązane wzory, narzędzia i usługi