Jaki standard żywności wybrać? Test HACCP, ISO 22000, GFSI i GMP+
Decyzja o tym, jaki standard żywności wybrać dla zakładu produkcyjnego, hurtowni, drukarni opakowań czy firmy transportowej, rozstrzyga o budżecie wdrożenia i dostępie do rynków zbytu. Kwalifikator rozgranicza obowiązkowy system higieny z rozporządzenia (WE) 852/2004 od dobrowolnych certyfikatów kontraktowych i schematów uznawanych przez Global Food Safety Initiative.
Granica między obowiązkiem prawa a wymogiem kontraktowym odbiorcy
Każde przedsiębiorstwo wprowadzające żywność do obrotu poza produkcją pierwotną musi wdrożyć zasady HACCP oraz programy warunków wstępnych GHP/GMP niezależnie od wielkości. Inspekcja Sanitarna lub Weterynaryjna ocenia ten obszar podczas kontroli urzędowej, natomiast jednostki certyfikujące wydają prywatne certyfikaty na potrzeby kontraktów handlowych.
W rozmowach z dużymi sieciami detalicznymi lub grupami przetwórczymi nie wystarczy sama deklaracja posiadania normy z rodziny ISO. Jeśli specyfikacja jakościowa odbiorcy wymaga programu uznanego przez GFSI, wybór zawęża się do odpowiedniego schematu BRCGS, IFS lub FSSC 22000 dobranego do profilu operacyjnego przedsiębiorstwa.
Test doboru standardu dla firmy spożywczej lub paszowej
Możliwe ścieżki standardów i warunki wyboru
Macierz zestawia cztery poziomy wymagań w łańcuchu rolno-spożywczym. Jeżeli jeden zakład produkuje zarówno surowiec spożywczy, jak i materiał uboczny przeznaczony na paszę dla zwierząt gospodarskich, oba strumienie podlegają odrębnej weryfikacji.
Schemat uznany przez GFSI: BRCGS, IFS albo FSSC 22000
Gdy odbiorca w kontrakcie wskazuje standard uznany przez Global Food Safety Initiative, organizacja powinna wybrać właściwy schemat branżowy z listy uznanych programów. W zakładach produkcyjnych są to zwykle BRCGS Food Safety, IFS Food albo FSSC 22000.
Dodatkowo dla producentów opakowań stosuje się BRCGS Packaging Materials lub odpowiednią kategorię FSSC 22000, dla logistyki IFS Logistics albo BRCGS Storage & Distribution, a dla samych pośredników IFS Broker.
uzgodnienie z kupcem docelowego schematu akceptowanego przez dany rynek lub sieć
wdrożenie wymagań obrony żywności, zapobiegania zafałszowaniom i kultury bezpieczeństwa żywności
przeprowadzenie pełnej weryfikacji identyfikowalności i bilansu masy przed audytem akredytowanym
Co
Kiedy
Podstawa
Certyfikat schematu uznanego przez GFSI
przed rozpoczęciem dostaw wymagających GFSI
wymaganie handlowe odbiorcy / lista GFSI
Certyfikacja GMP+ FSA w łańcuchu paszowym
Podmioty wytwarzające, przechowujące, handlujące lub przewożące materiały paszowe podlegają programowi GMP+ Feed Safety Assurance opartemu na wymaganiach TS i systemie IDTF. Sama znajomość przepisów spożywczych nie wystarcza w rozliczeniu sekwencji poprzednich ładunków oraz programów mycia.
Wybór modułów zależy od zakresu działalności wpisanego do publicznej bazy GMP+ Company Database.
dobór właściwego zakresu GMP+ (produkcja, handel, magazynowanie albo transport pasz)
stosowanie klasyfikacji IDTF i reżimów mycia A–D przy pojazdach i silosach
zgłoszenie ewentualnych przekroczeń do systemu wczesnego ostrzegania EWS
Co
Kiedy
Podstawa
Ważna rejestracja w GMP+ Company Database
przed pierwszym zleceniem paszowym w systemie GMP+
wymagania schematu GMP+ FSA
System ISO 22000 dla bezpiecznych dostaw B2B
Norma ISO 22000:2018 porządkuje system zarządzania bezpieczeństwem żywności w jednorodnej strukturze rozdziałów wspólnej z ISO 9001 i ułatwia integrację z innymi normami ISO. Dobrze sprawdza się wśród dostawców przemysłowych, u których odbiorcy nie wymagają schematu GFSI.
Jej kluczową zaletą jest uporządkowanie operacyjnych programów wstępnych oPRP obok krytycznych punktów kontroli CCP oraz wyraźna podstawa do późniejszego rozszerzenia w stronę FSSC 22000.
przygotowanie analizy zagrożeń wraz z rozgraniczeniem PRP, oPRP i CCP
wdrożenie komunikacji wewnętrznej i zewnętrznej w łańcuchu żywnościowym oraz celów systemu
przeprowadzenie audytu wewnętrznego i przeglądu zarządzania przed certyfikacją zewnętrzną
Obowiązkowy system GHP/GMP i HACCP (rozporządzenie 852/2004)
Dla gastronomii, handlu detalicznego, punktów sprzedaży oraz mniejszych wytwórców bez zewnętrznych wymogów sieciowych podstawowym i w pełni wystarczającym standardem jest urzędowo wymagany system GHP/GMP i HACCP z rozporządzenia (WE) 852/2004.
Zakres dokumentacji pozostaje proporcjonalny do skali i ryzyka procesu zgodnie z zasadami elastyczności zawartymi w Komunikacie Komisji 2022/C 355/01.
zgłoszenie lub zatwierdzenie zakładu u właściwego inspektora przed rozpoczęciem sprzedaży
udokumentowanie zasad higieny, instrukcji mycia, rejestru temperatur i wykazu alergenów
regularne prowadzenie bieżących kart zapisów kontrolnych gotowych na kontrolę sanitarną
Co
Kiedy
Podstawa
Dokumentacja GHP/GMP i HACCP oraz zgłoszenie obiektu
przed rozpoczęciem obrotu żywnością
rozporządzenie (WE) 852/2004 (art. 5–6)
Dopiski dołączane do wyniku
Zależnie od odpowiedzi wynik testu uzupełniają poniższe uwagi.
Uwaga: samodzielna norma ISO 22000 nie znajduje się w wykazie schematów uznanych przez GFSI. Jeśli sieci detaliczne zażądają GFSI, będzie potrzebne dołożenie wymogów FSSC 22000 albo wybór BRCGS lub IFS.
Producenci opakowań do kontaktu z żywnością nie podlegają BRCGS Food, lecz BRCGS Packaging Materials, IFS PACsecure lub FSSC 22000 dla kategorii produkcji opakowań.
Firmy wyłącznie transportowe lub magazynowe wybierają IFS Logistics lub BRCGS Storage & Distribution, a firmy pośredniczące bez magazynu własnego — IFS Broker.
Bez sprawnego systemu GHP/GMP i aktualnej analizy zagrożeń HACCP żadna jednostka akredytowana nie zakończy pozytywnie audytu ISO 22000, BRCGS ani IFS.
Wspólny fundament audytu: programy wstępne i identyfikowalność
Bez względu na docelowy certyfikat audytorzy sprawdzają kontrolę alergenów, higienę personelu, gospodarkę odpadami, utrzymanie stanu technicznego maszyn oraz testy wycofania partii produktu w obie strony łańcucha. Dobrze ułożone instrukcje GHP/GMP skracają późniejsze przejście na certyfikację B2B o wiele tygodni.
Dla podmiotów logistycznych oraz pośredników handlowych istotne pozostaje rozdzielenie zakresu fizycznego obrotu od samego brokerstwa, ponieważ decyduje to o wyborze właściwego standardu sektorowego.
Najczęstsze pytania
Czy mały lokal gastronomiczny może uzyskać certyfikat BRCGS albo IFS?
Standardy BRCGS Food i IFS Food służą zakładom produkcyjnym dostarczającym towary w obrocie przemysłowym i detalicznym. Dla małej gastronomii i lokalu usługowego właściwym oraz wymaganym przez prawo systemem jest GHP/GMP z procedurami opartymi na zasadach HACCP.
Czy certyfikat FSSC 22000 ma większy prestiż niż ISO 22000?
FSSC 22000 bazuje na normie ISO 22000, ale dodaje techniczne specyfikacje programów wstępnych oraz wymagania dodatkowe schematu i dzięki temu posiada uznanie GFSI akceptowane przez największe koncerny i sieci handlowe.
Czy jedna dokumentacja wystarczy dla transportu żywności i pasz?
Nie. Transport żywności podlega prawu żywnościowemu oraz opcjonalnie IFS Logistics, natomiast przewóz pasz luzem regulują rygorystyczne procedury GMP+ i klasyfikacja ładunków w bazie IDTF.