Procedura zgłaszania incydentów NIS2 — wzór i progi czasowe
Podmioty kluczowe i ważne objęte nowelizacją ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa muszą wdrożyć proces szybkiego rozpoznawania, obsługi oraz zgłaszania incydentów poważnych do właściwego zespołu CSIRT. Zegar ustawowy wynosi zaledwie 24 godziny na wczesne ostrzeżenie oraz 72 godziny na właściwe zgłoszenie od chwili wykrycia incydentu, dlatego wewnętrzna procedura zgłaszania incydentów NIS2 powinna z góry wyznaczać dyżurne kontakty oraz osoby uprawnione do wysyłki formularzy w S46.
Przygotował: Ireneusz Kozera, audytor wiodący ISO Stan prawny na: Następny przegląd: Licencja CC BY 4.0
Trzystopniowy harmonogram zgłoszeń i właściwy zespół CSIRT
Art. 23 dyrektywy NIS2 oraz art. 11 ustawy o KSC zastępują ogólne reagowanie kryzysowe sztywnymi kamieniami milowymi liczonymi od momentu powzięcia wiadomości o incydencie poważnym. Zespół reagowania musi działać dwutorowo: od strony technicznej izoluje zagrożenie i zabezpiecza logi, a od strony formalnej niezwłocznie przygotowuje wczesne ostrzeżenie do CSIRT NASK, CSIRT GOV, CSIRT MON albo właściwego CSIRT sektorowego.
Wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin ma na celu wyłącznie sygnalizację podejrzenia bezprawnego lub złośliwego działania oraz potencjalnego wpływu transgranicznego, zanim jeszcze zespół IT zakończy analizę przyczyn źródłowych. Pełniejsze dane z oceną dotkliwości trafiają w zgłoszeniu incydentu poważnego do 72 godzin.
| Etap raportowania | Termin ustawowy | Zakres przekazywanych informacji |
|---|---|---|
| Wczesne ostrzeżenie | do 24 godzin od wykrycia | Informacja o podejrzeniu złośliwego charakteru i możliwym skutku transgranicznym |
| Zgłoszenie incydentu poważnego | do 72 godzin od wykrycia | Wstępna ocena dotkliwości, skutków działania oraz znane wskaźniki kompromitacji |
| Sprawozdanie okresowe | na żądanie CSIRT | Aktualizacja statusu obsługi incydentu i podejmowanych działań naprawczych |
| Sprawozdanie końcowe | do 1 miesiąca od zgłoszenia 72h | Szczegółowy opis incydentu, przyczyna pierwotna, zastosowane środki i skutki transgraniczne |
Wzór procedury obsługi i zgłaszania incydentów NIS2 / KSC
To szablon struktury. Treść musi opisywać Twoją firmę, nie zakład wzorcowy.
| Nr | Pole | Co wpisać | Podstawa |
|---|---|---|---|
| 1 | Cel, zakres usług i właściwy CSIRT | Wskazanie usług informacyjnych, kategorii podmiotu (kluczowy albo ważny) oraz przypisanego CSIRT sektorowego lub krajowego. | art. 11 ustawy o KSC; art. 23 dyrektywy NIS2 |
| 2 | Kanały zgłoszeń wewnętrznych i dyżur 24/7 | Sposób zgłaszania podejrzeń przez pracowników i podwykonawców w dzień roboczy oraz poza godzinami pracy. | art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o KSC |
| 3 | Kryteria klasyfikacji incydentu jako poważnego | Progi przerwy w usłudze, skali dotkniętych użytkowników, wycieku danych albo strat finansowych wywołujące zgłoszenie. | art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o KSC |
| 4 | Role w zespole i uprawnieni do wysyłki do CSIRT | Wyznaczenie koordynatora incydentu, osoby uprawnionej w systemie teleinformatycznym S46 oraz zastępców. | art. 8 i 11 ustawy o KSC |
| 5 | Działania techniczne w pierwszej godzinie i zabezpieczenie śladów | Kolejność odłączenia segmentów sieci, wycofania sesji, zachowania pamięci ulotnej i zrzutów logów przed przywracaniem kopii. | art. 21 ust. 2 lit. b dyrektywy NIS2 |
| 6 | Harmonogram raportowania: 24h, 72h i sprawozdanie miesięczne | Konkretne listy kontrolne dla wczesnego ostrzeżenia, zgłoszenia głównego oraz raportu z przyczyn źródłowych po 30 dniach. | art. 11 ustawy o KSC; art. 23 ust. 4 dyrektywy NIS2 |
| 7 | Powiadomienie klientów oraz koordynacja z UODO i dostawcami | Wzór krótkiej noty dla odbiorców dotkniętych przerwą wraz z weryfikacją obowiązku na gruncie art. 33 RODO. | art. 23 ust. 1 i 2 dyrektywy NIS2 |
| 8 | Rejestr incydentów i przegląd poincydentowy | Obowiązek analizy lekcji po zamknięciu zdarzenia, aktualizacji rejestru ryzyk oraz archiwizacji dokumentacji zgłoszeniowej. | art. 8 ust. 1 ustawy o KSC; ISO/IEC 27001 pkt 10.2 |
Przykład zapisów procedury dla zakładu produkcyjnego (podmiot ważny)
Przykład sp. z o.o. to fikcyjne średnie przedsiębiorstwo produkcyjne objęte sektorem maszynowym z załącznika nr 2 do ustawy o KSC.
| Pole | Przykład wypełnienia |
|---|---|
| 1. Cel, zakres usług i właściwy CSIRT | Przykład sp. z o.o. (podmiot ważny — produkcja maszyn), system ERP, sieć OT i poczta firmowa; właściwy CSIRT: CSIRT NASK |
| 2. Kanały zgłoszeń wewnętrznych i dyżur 24/7 | Telefon alarmowy dyżurnego administratora + osobny adres incydent@ poza domeną główną w razie awarii poczty |
| 3. Kryteria klasyfikacji incydentu jako poważnego | Przestój produkcji powyżej 2 h, szyfrowanie serwerów, nieautoryzowany dostęp administracyjny lub wyciek danych kontrahentów |
| 4. Role w zespole i uprawnieni do wysyłki do CSIRT | Koordynator: kierownik IT (pełnomocnik w S46); zatwierdzenie komunikacji zewnętrznej: członek zarządu; zastępca: administrator sieci |
| 5. Działania techniczne w pierwszej godzinie i zabezpieczenie śladów | Odizolowanie stacji EDR bez wyłączania zasilania, blokada kont uprzywilejowanych, zgranie logów firewall na nośnik WORM |
| 6. Harmonogram raportowania: 24h, 72h i sprawozdanie miesięczne | T+0h wpis w dzienniku incydentów; T<=24h wczesne ostrzeżenie w S46; T<=72h uzupełnienie IoC; T<=30 dni raport końcowy |
| 7. Powiadomienie klientów oraz koordynacja z UODO i dostawcami | Jeśli awaria dotyka portalu B2B lub danych osobowych, w ciągu 12 h od potwierdzenia przygotowujemy ocenę pod kątem UODO i komunikat klientom |
| 8. Rejestr incydentów i przegląd poincydentowy | Spotkanie zespołu w 7 dni po zamknięciu incydentu; wpis wniosków do planu działań naprawczych i test procedury co 12 miesięcy |
Powiadamianie odbiorców usług i integracja z RODO
Jeżeli incydent poważny może negatywnie wpłynąć na świadczenie usługi kluczowej lub usługi istotnej dla klientów, procedura musi przewidywać niezwłoczne powiadomienie użytkowników o dostępnych środkach ochrony albo rozwiązaniach tymczasowych.
W przypadku gdy zdarzenie wiąże się jednocześnie z naruszeniem poufności danych osobowych, kierownik zespołu reagowania uruchamia równolegle ścieżkę oceny pod kątem zgłoszenia do Prezesa UODO na gruncie RODO w terminie 72 godzin, unikając sprzecznych komunikatów technicznych.
Czego unikać przy wypełnianiu wzoru
Czekanie ze zgłoszeniem do CSIRT aż informatycy wyjaśnią pełną przyczynę ataku
- Skutek
- Przekroczenie ustawowego terminu 24 godzin na wczesne ostrzeżenie mimo posiadania podejrzeń o ataku.
- Jak uniknąć
- Rozdziel wczesne ostrzeżenie do 24h od właściwego zgłoszenia z oceną skutków do 72h.
- Podstawa
- art. 23 ust. 4 lit. a–b dyrektywy NIS2; art. 11 ustawy o KSC
Brak pozapocztowego kanału kontaktu awaryjnego podczas niedostępności serwera poczty
- Skutek
- Przy ataku na kontroler domeny lub pocztę pracownicy nie mają jak zgłosić zdarzenia ani skoordynować działań.
- Jak uniknąć
- Utrzymuj osobne numery alarmowe i zapasowy komunikator poza siecią firmową.
- Podstawa
- art. 21 ust. 2 lit. b i c dyrektywy NIS2
Natychmiastowy restart lub przeinstalowanie zainfekowanego serwera przed zabezpieczeniem logów
- Skutek
- Utrata śladów technicznych potrzebnych do zgłoszenia IoC w ciągu 72h i do sprawozdania końcowego po miesiącu.
- Jak uniknąć
- Odseparuj maszynę sieciowo i zabezpiecz logi przed formatowaniem dysków.
- Podstawa
- art. 23 ust. 4 lit. b i d dyrektywy NIS2
Nieprzypisane konta pełnomocników w systemie S46 przed wystąpieniem incydentu
- Skutek
- W trakcie kryzysu firma traci cenne godziny na zakładanie dostępów administracyjnych do systemu zgłoszeń.
- Jak uniknąć
- Ustanów z góry co najmniej dwie osoby uprawnione z działającym podpisem lub profilem zaufanym.
- Podstawa
- art. 11 i przepisy o obsłudze systemu teleinformatycznego w ustawie o KSC
Brak oceny zgłoszeń pochodzących od dostawcy chmury lub usług zarządzanych IT
- Skutek
- Incydent w łańcuchu dostaw paraliżujący firmę nie zostaje zaraportowany w terminie podmiotu regulowanego.
- Jak uniknąć
- Wpisz do umów SLA obowiązek powiadomienia o incydencie w ciągu maksymalnie kilku godzin.
- Podstawa
- art. 21 ust. 2 lit. d dyrektywy NIS2; art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o KSC
Kiedy wzór nie wystarczy
- firma złożyła wniosek o wpis w S46 jako podmiot kluczowy lub ważny i przygotowuje się do kontroli
- zespół nie ma przetestowanego scenariusza przejścia od wykrycia alertu do wysłania formularza w 24h
- trzeba spójnie połączyć procedurę KSC/NIS2 z rejestrem naruszeń danych RODO oraz planem ciągłości działania
- kluczowe usługi utrzymują zewnętrzni dostawcy IT i brakuje im wiążących progów zgłaszania awarii
Najczęstsze pytania
Od jakiego momentu liczy się 24 godziny na wczesne ostrzeżenie NIS2?
Termin biegnie od chwili powzięcia przez podmiot wiedzy o incydencie poważnym. W praktyce oznacza to moment, w którym monitoring lub obsługa potwierdziły zdarzenie spełniające kryteria powagi lub noszące znamiona ataku.
Czy brak sprawozdania końcowego po miesiącu ma znaczenie, jeśli incydent został już naprawiony?
Tak. Zarówno dyrektywa NIS2, jak i polska ustawa o KSC traktują sprawozdanie końcowe składane najpóźniej po miesiącu od zgłoszenia jako osobny etap zamykający obsługę incydentu poważnego.
Czy sam raport z systemu antywirusowego zastępuje rejestr incydentów?
Nie. Rejestr incydentów powinien obejmować klasyfikację zdarzenia, czas reakcji, decyzję co do powagi incydentu, wysłane komunikaty do CSIRT lub odbiorców oraz podjęte działania korygujące.