Wzory dokumentów

Procedura zgłaszania incydentów NIS2 — wzór i progi czasowe

Podmioty kluczowe i ważne objęte nowelizacją ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa muszą wdrożyć proces szybkiego rozpoznawania, obsługi oraz zgłaszania incydentów poważnych do właściwego zespołu CSIRT. Zegar ustawowy wynosi zaledwie 24 godziny na wczesne ostrzeżenie oraz 72 godziny na właściwe zgłoszenie od chwili wykrycia incydentu, dlatego wewnętrzna procedura zgłaszania incydentów NIS2 powinna z góry wyznaczać dyżurne kontakty oraz osoby uprawnione do wysyłki formularzy w S46.

Przygotował: Ireneusz Kozera, audytor wiodący ISO Stan prawny na: Następny przegląd: Licencja CC BY 4.0

Trzystopniowy harmonogram zgłoszeń i właściwy zespół CSIRT

Art. 23 dyrektywy NIS2 oraz art. 11 ustawy o KSC zastępują ogólne reagowanie kryzysowe sztywnymi kamieniami milowymi liczonymi od momentu powzięcia wiadomości o incydencie poważnym. Zespół reagowania musi działać dwutorowo: od strony technicznej izoluje zagrożenie i zabezpiecza logi, a od strony formalnej niezwłocznie przygotowuje wczesne ostrzeżenie do CSIRT NASK, CSIRT GOV, CSIRT MON albo właściwego CSIRT sektorowego.

Wczesne ostrzeżenie w ciągu 24 godzin ma na celu wyłącznie sygnalizację podejrzenia bezprawnego lub złośliwego działania oraz potencjalnego wpływu transgranicznego, zanim jeszcze zespół IT zakończy analizę przyczyn źródłowych. Pełniejsze dane z oceną dotkliwości trafiają w zgłoszeniu incydentu poważnego do 72 godzin.

Ustawowe progi czasowe raportowania incydentu poważnego (art. 11 KSC / art. 23 NIS2)
Etap raportowaniaTermin ustawowyZakres przekazywanych informacji
Wczesne ostrzeżeniedo 24 godzin od wykryciaInformacja o podejrzeniu złośliwego charakteru i możliwym skutku transgranicznym
Zgłoszenie incydentu poważnegodo 72 godzin od wykryciaWstępna ocena dotkliwości, skutków działania oraz znane wskaźniki kompromitacji
Sprawozdanie okresowena żądanie CSIRTAktualizacja statusu obsługi incydentu i podejmowanych działań naprawczych
Sprawozdanie końcowedo 1 miesiąca od zgłoszenia 72hSzczegółowy opis incydentu, przyczyna pierwotna, zastosowane środki i skutki transgraniczne

Wzór procedury obsługi i zgłaszania incydentów NIS2 / KSC

To szablon struktury. Treść musi opisywać Twoją firmę, nie zakład wzorcowy.

NrPoleCo wpisaćPodstawa
1Cel, zakres usług i właściwy CSIRTWskazanie usług informacyjnych, kategorii podmiotu (kluczowy albo ważny) oraz przypisanego CSIRT sektorowego lub krajowego.art. 11 ustawy o KSC; art. 23 dyrektywy NIS2
2Kanały zgłoszeń wewnętrznych i dyżur 24/7Sposób zgłaszania podejrzeń przez pracowników i podwykonawców w dzień roboczy oraz poza godzinami pracy.art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o KSC
3Kryteria klasyfikacji incydentu jako poważnegoProgi przerwy w usłudze, skali dotkniętych użytkowników, wycieku danych albo strat finansowych wywołujące zgłoszenie.art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o KSC
4Role w zespole i uprawnieni do wysyłki do CSIRTWyznaczenie koordynatora incydentu, osoby uprawnionej w systemie teleinformatycznym S46 oraz zastępców.art. 8 i 11 ustawy o KSC
5Działania techniczne w pierwszej godzinie i zabezpieczenie śladówKolejność odłączenia segmentów sieci, wycofania sesji, zachowania pamięci ulotnej i zrzutów logów przed przywracaniem kopii.art. 21 ust. 2 lit. b dyrektywy NIS2
6Harmonogram raportowania: 24h, 72h i sprawozdanie miesięczneKonkretne listy kontrolne dla wczesnego ostrzeżenia, zgłoszenia głównego oraz raportu z przyczyn źródłowych po 30 dniach.art. 11 ustawy o KSC; art. 23 ust. 4 dyrektywy NIS2
7Powiadomienie klientów oraz koordynacja z UODO i dostawcamiWzór krótkiej noty dla odbiorców dotkniętych przerwą wraz z weryfikacją obowiązku na gruncie art. 33 RODO.art. 23 ust. 1 i 2 dyrektywy NIS2
8Rejestr incydentów i przegląd poincydentowyObowiązek analizy lekcji po zamknięciu zdarzenia, aktualizacji rejestru ryzyk oraz archiwizacji dokumentacji zgłoszeniowej.art. 8 ust. 1 ustawy o KSC; ISO/IEC 27001 pkt 10.2

Przykład zapisów procedury dla zakładu produkcyjnego (podmiot ważny)

Przykład sp. z o.o. to fikcyjne średnie przedsiębiorstwo produkcyjne objęte sektorem maszynowym z załącznika nr 2 do ustawy o KSC.

PolePrzykład wypełnienia
1. Cel, zakres usług i właściwy CSIRTPrzykład sp. z o.o. (podmiot ważny — produkcja maszyn), system ERP, sieć OT i poczta firmowa; właściwy CSIRT: CSIRT NASK
2. Kanały zgłoszeń wewnętrznych i dyżur 24/7Telefon alarmowy dyżurnego administratora + osobny adres incydent@ poza domeną główną w razie awarii poczty
3. Kryteria klasyfikacji incydentu jako poważnegoPrzestój produkcji powyżej 2 h, szyfrowanie serwerów, nieautoryzowany dostęp administracyjny lub wyciek danych kontrahentów
4. Role w zespole i uprawnieni do wysyłki do CSIRTKoordynator: kierownik IT (pełnomocnik w S46); zatwierdzenie komunikacji zewnętrznej: członek zarządu; zastępca: administrator sieci
5. Działania techniczne w pierwszej godzinie i zabezpieczenie śladówOdizolowanie stacji EDR bez wyłączania zasilania, blokada kont uprzywilejowanych, zgranie logów firewall na nośnik WORM
6. Harmonogram raportowania: 24h, 72h i sprawozdanie miesięczneT+0h wpis w dzienniku incydentów; T<=24h wczesne ostrzeżenie w S46; T<=72h uzupełnienie IoC; T<=30 dni raport końcowy
7. Powiadomienie klientów oraz koordynacja z UODO i dostawcamiJeśli awaria dotyka portalu B2B lub danych osobowych, w ciągu 12 h od potwierdzenia przygotowujemy ocenę pod kątem UODO i komunikat klientom
8. Rejestr incydentów i przegląd poincydentowySpotkanie zespołu w 7 dni po zamknięciu incydentu; wpis wniosków do planu działań naprawczych i test procedury co 12 miesięcy

Powiadamianie odbiorców usług i integracja z RODO

Jeżeli incydent poważny może negatywnie wpłynąć na świadczenie usługi kluczowej lub usługi istotnej dla klientów, procedura musi przewidywać niezwłoczne powiadomienie użytkowników o dostępnych środkach ochrony albo rozwiązaniach tymczasowych.

W przypadku gdy zdarzenie wiąże się jednocześnie z naruszeniem poufności danych osobowych, kierownik zespołu reagowania uruchamia równolegle ścieżkę oceny pod kątem zgłoszenia do Prezesa UODO na gruncie RODO w terminie 72 godzin, unikając sprzecznych komunikatów technicznych.

Czego unikać przy wypełnianiu wzoru

  1. Czekanie ze zgłoszeniem do CSIRT aż informatycy wyjaśnią pełną przyczynę ataku

    Skutek
    Przekroczenie ustawowego terminu 24 godzin na wczesne ostrzeżenie mimo posiadania podejrzeń o ataku.
    Jak uniknąć
    Rozdziel wczesne ostrzeżenie do 24h od właściwego zgłoszenia z oceną skutków do 72h.
    Podstawa
    art. 23 ust. 4 lit. a–b dyrektywy NIS2; art. 11 ustawy o KSC
  2. Brak pozapocztowego kanału kontaktu awaryjnego podczas niedostępności serwera poczty

    Skutek
    Przy ataku na kontroler domeny lub pocztę pracownicy nie mają jak zgłosić zdarzenia ani skoordynować działań.
    Jak uniknąć
    Utrzymuj osobne numery alarmowe i zapasowy komunikator poza siecią firmową.
    Podstawa
    art. 21 ust. 2 lit. b i c dyrektywy NIS2
  3. Natychmiastowy restart lub przeinstalowanie zainfekowanego serwera przed zabezpieczeniem logów

    Skutek
    Utrata śladów technicznych potrzebnych do zgłoszenia IoC w ciągu 72h i do sprawozdania końcowego po miesiącu.
    Jak uniknąć
    Odseparuj maszynę sieciowo i zabezpiecz logi przed formatowaniem dysków.
    Podstawa
    art. 23 ust. 4 lit. b i d dyrektywy NIS2
  4. Nieprzypisane konta pełnomocników w systemie S46 przed wystąpieniem incydentu

    Skutek
    W trakcie kryzysu firma traci cenne godziny na zakładanie dostępów administracyjnych do systemu zgłoszeń.
    Jak uniknąć
    Ustanów z góry co najmniej dwie osoby uprawnione z działającym podpisem lub profilem zaufanym.
    Podstawa
    art. 11 i przepisy o obsłudze systemu teleinformatycznego w ustawie o KSC
  5. Brak oceny zgłoszeń pochodzących od dostawcy chmury lub usług zarządzanych IT

    Skutek
    Incydent w łańcuchu dostaw paraliżujący firmę nie zostaje zaraportowany w terminie podmiotu regulowanego.
    Jak uniknąć
    Wpisz do umów SLA obowiązek powiadomienia o incydencie w ciągu maksymalnie kilku godzin.
    Podstawa
    art. 21 ust. 2 lit. d dyrektywy NIS2; art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o KSC

Kiedy wzór nie wystarczy

  • firma złożyła wniosek o wpis w S46 jako podmiot kluczowy lub ważny i przygotowuje się do kontroli
  • zespół nie ma przetestowanego scenariusza przejścia od wykrycia alertu do wysłania formularza w 24h
  • trzeba spójnie połączyć procedurę KSC/NIS2 z rejestrem naruszeń danych RODO oraz planem ciągłości działania
  • kluczowe usługi utrzymują zewnętrzni dostawcy IT i brakuje im wiążących progów zgłaszania awarii

Najczęstsze pytania

Od jakiego momentu liczy się 24 godziny na wczesne ostrzeżenie NIS2?

Termin biegnie od chwili powzięcia przez podmiot wiedzy o incydencie poważnym. W praktyce oznacza to moment, w którym monitoring lub obsługa potwierdziły zdarzenie spełniające kryteria powagi lub noszące znamiona ataku.

Czy brak sprawozdania końcowego po miesiącu ma znaczenie, jeśli incydent został już naprawiony?

Tak. Zarówno dyrektywa NIS2, jak i polska ustawa o KSC traktują sprawozdanie końcowe składane najpóźniej po miesiącu od zgłoszenia jako osobny etap zamykający obsługę incydentu poważnego.

Czy sam raport z systemu antywirusowego zastępuje rejestr incydentów?

Nie. Rejestr incydentów powinien obejmować klasyfikację zdarzenia, czas reakcji, decyzję co do powagi incydentu, wysłane komunikaty do CSIRT lub odbiorców oraz podjęte działania korygujące.

Źródła

Powiązane wzory, narzędzia i usługi